Ευριπίδης Π. Γεωργανόπουλος

«Οι αμερικανικές θέσεις για τον ελληνισμό του Πόντου το καλοκαίρι του 1919: τρεις αδημοσίευτες αμερικανικές εκθέσεις»

Μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Βερσαλλιών η αμερικανική διπλωματία ενδιαφέρθηκε ιδιαιτέρως για την περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η νέα αμερικανική πολιτική που πρέσβευε τη διατήρηση της ενότητας του οθωμανικού χώρου υπό τη μορφή τουρκικού κράτους αναδείχθηκε στο προσκήνιο και γρήγορα επικράτησε. Προκειμένου να έχει καλύτερη γνώση της κατάστασης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ο Ουΐλσον είχε διατάξει την αποστολή μίας ομάδας ειδικών στη χώρα, που θα μελετούσε την παρούσα κατάσταση, τη θέση των υποδούλων λαών και τις διαθέσεις τους έναντι του καταρρέοντος οθωμανικού κράτους. Η πρώτη αυτή όμως αποστολή τελικώς διαφοροποίησε τη γεωγραφική περιοχή που θα ερευνούσε και περιορίσθηκε έτσι στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία και στη Συρία (αποστολή King-Craine) Έτσι, δημιουργήθηκε η ανάγκη για τη δημιουργία μιας νέας αποστολής προς διερεύνηση του φλέγοντος ζητήματος της ανάληψης της εντολής για την Αρμενία. Μετά από συζητήσεις κατέληξαν στην απόφαση για δύο αποστολές η μία υπό τον συνταγματάρχη Haskell για να οργανώσει την περίθαλψη στη ρωσική Αρμενία και η άλλη υπό τον στρατηγό James G. Harbord για να εξετάσει το ζήτημα της ανάληψης εντολής για την Αρμενία. Tην περίοδο των δύο αυτών αμερικανικών αποστολών συντάχθηκαν και τρεις εκτενείς εκθέσεις που παρουσίαζαν την κατάσταση στον Πόντο και τις θέσεις των Ελλήνων. Οι εκθέσεις αυτές είναι πολύ σημαντικές γιατί είναι από τις λίγες, αν όχι οι μοναδικές, φορές που αμερικανικά διπλωματικά έγγραφα αναφέρονται διεξοδικά στους Έλληνες του Πόντου, τις θέσεις τους και την κατάστασή τους και μάλιστα, η πρώτη από αυτές έχει σχετικά θετικές εισηγήσεις για την μελλοντική πολιτική τους θέση. Οι εκθέσεις αυτές, που συντάχθηκαν μετά από επιτόπια έρευνα από τα τέλη Ιουλίου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου 1919, εκτός των παραπάνω αποστολών σχετίζονται με τη συνάντηση Ουΐλσον-Χρύσανθου τον Μάιο στο Παρίσι. Οι εκθέσεις περιγράφουν με αρκετά στοιχεία την κατάσταση των Ελλήνων στην περιοχή, το εθνικό τους ζήτημα, τις σφαγές που είχαν υποστεί και το αντάρτικο που είχε δημιουργηθεί. Επιπλέον αναφέρονται στις οικονομικές και εμπορικές δυνατότητες της περιοχής, όπως και στο ρόλο των Βρετανών, των Γάλλων αλλά και των μπολσεβίκων στην Πόντο. Μέσα από τις εκθέσεις αυτές δεν παρέχονται μόνο πληροφορίες για τον ελληνισμό της περιοχής αλλά περισσότερο μας φανερώνουν τον τρόπο προσέγγισης και το βαθμό γνώσης του ποντιακού ζητήματος από την αμερικανική διπλωματία.